Niet iedere persoon die een strafbaar feit begaat, wordt ook strafrechtelijk vervolgd. In het strafrecht bestaan er gronden die strafbaarheid uitsluiten, zoals rechtvaardigingsgronden (het feit is niet onrechtmatig) en schulduitsluitingsgronden (de dader kan geen schuld worden verweten).
Twee Hoofdcategorieën
De gronden die straf uitsluiten, zijn onder te verdelen in twee belangrijke categorieën.
Het Verschil
| Soort | Effect | Resultaat |
|---|---|---|
| Rechtvaardigingsgrond | Verwijderd onrechtmatigheid | Feit wordt niet als strafbaar gezien |
| Schulduitsluitingsgrond | Verwijderd verwijtbaarheid | Dader wordt niet gestraft |
Rechtvaardigingsgronden
Een rechtvaardigingsgrond maakt dat het begane feit als gerechtvaardigd wordt beschouwd en dus niet onrechtmatig is.
Noodweer (art. 41 lid 1 Sr)
Het verdedigen tegen een directe en onrechtmatige aanval.
- Direct: de aanval is gaande of staat op het punt te gebeuren
- Onrechtmatig: de aanval is niet toegestaan
- Evenredig: de verdediging is niet overdreven
- Noodzakelijk: ontsnappen was geen realistische optie
Noodtoestand (art. 40 Sr)
Overmacht door een botsing van belangen waarbij het belangrijkste belang voorrang krijgt.
- Ernstig en acuut gevaar voor een groter goed
- Geen alternatieve oplossing
- De gebruikte methode is in verhouding
Wettelijke Regel (art. 42 Sr)
Handelen op basis van een wettelijke regel is niet strafbaar, zoals een agent die gepast geweld toepast bij een arrestatie.
Ambtelijk Bevel (art. 43 lid 1 Sr)
Het uitvoeren van een rechtmatig ambtelijk bevel leidt niet tot strafbaarheid.
Schulduitsluitingsgronden
Bij deze gronden is het feit strafbaar, maar wordt de dader geen schuld toegerekend.
Ontoerekeningsvatbaarheid (art. 39 Sr)
Een dader is niet strafbaar als het feit hem door een mentale stoornis of gebrek niet kan worden aangerekend.
- Een psychiatrische evaluatie is nodig
- Kan resulteren in TBS of een andere sanctie
Noodweerexces (art. 41 lid 2 Sr)
Het overschrijden van de grenzen van zelfverdediging door intense emoties als gevolg van de aanval.
Psychische Druk (art. 40 Sr)
Een externe druk waaraan de dader redelijkerwijs niet kon weerstaan.
Geen Enkele Schuld (avas)
Een ongeschreven grond waarbij de dader alles heeft gedaan om het feit te vermijden.
Gevolgen van Uitsluitingsgronden
| Grond | Beslissing Rechter |
|---|---|
| Rechtvaardigingsgrond | Ontslag van rechtsvervolging (OVAR) |
| Schulduitsluitingsgrond | Ontslag van rechtsvervolging (OVAR) |
Het Inroepen van een Strafuitsluitingsgrond
- De verdachte moet de grond aannemelijk maken
- De rechter beoordeelt of aan de voorwaarden is voldaan
- Bij onzekerheid: voordeel voor de verdachte
Veelgestelde Vragen in Westland
Wat als ik word verdacht van een strafbaar feit?
Je hebt recht op een advocaat, je mag zwijgen, en de politie moet je rechten toelichten. Verdacht zijn betekent niet dat je schuldig bent.
Hoe lang kan ik vastzitten zonder proces?
Maximaal 10 dagen zonder rechtszaak, daarna moet een rechter instemmen met verlenging. Voorarrest heeft een limiet.
Wat onderscheidt een misdrijf van een overtreding?
Een misdrijf is zwaarder en kan leiden tot gevangenisstraf, terwijl een overtreding vaak met een boete wordt afgedaan.
Heb ik altijd recht op een advocaat?
Ja, juridische hulp is een recht. Als je het niet kunt betalen, kan het kosteloos worden aangeboden.
Kan ik een uitspraak aanvechten?
Ja, je hebt de mogelijkheid om in hoger beroep te gaan bij het gerechtshof.
Rechtbank: Rechtbank Den Haag (ressort)
Juridisch Loket: Juridisch Loket Westland